ترک اعتیاد در خانه و واقعیت های ترسناک آن
ترک اعتیاد در خانه و واقعیت های ترسناک آن! تصمیم به ترک اعتیاد معمولاً از یک جایی شروع می شود که آدم دیگر از شرایطی که در آن گیر کرده خسته شده است.
شاید فرد با خودش بگوید این بار دیگر تمامش می کنم و تصمیم بگیرد بدون اینکه کسی بفهمد، در خانه مصرف را کنار بگذارد و اقدام به ترک تریاک یا هر مواد مخدر دیگری کند.
از بیرون شاید این تصمیم شجاعانه به نظر برسد، اما یک نکته مهم وجود دارد: ترک اعتیاد در خانه با ترک خودسرانه در خانه یکی نیست.
بدن فردی که مدتی به یک ماده وابسته بوده، به حضور آن ماده عادت کرده است. وقتی مصرف ناگهان قطع می شود، بسته به نوع ماده، مقدار و مدت مصرف و شرایط جسمی فرد، واکنش های مختلفی اتفاق می افتد.
بعضی علائم آزاردهنده اما قابل کنترل هستند و بعضی دیگر می توانند نیاز به مراقبت فوری پزشکی داشته باشند. حتی نوع ماده هم تعیین کننده است؛ چیزی که برای ترک تریاک یا هروئین مطرح می شود، با ترک الکل یا داروهای آرام بخش یکسان نیست.
پس اگر قرار است درباره ترک اعتیاد در خانه حرف بزنیم، بهتر است بدون شعار و ترساندن بی مورد، واقعیت را ببینیم.
خانه می تواند در بعضی شرایط بخشی از مسیر درمان باشد، اما خوددرمانی و قطع مصرف بدون ارزیابی، موضوع دیگری است.
آیا ترک اعتیاد در خانه خطرناک است؟
پاسخ این سوال برای همه افراد یکسان نیست. ترک در خانه ممکن است در بعضی افراد و برای بعضی مواد، به شکل درمان سرپایی و با برنامه پزشکی انجام شود؛ اما این موضوع با اینکه فرد خودش مواد را قطع کند و منتظر بماند هر اتفاقی افتاد بگذرد، فرق دارد.
برای تصمیم گیری باید عواملی مثل نوع ماده، مقدار و مدت مصرف، سابقه ترک های قبلی، بیماری های جسمی و روانی، مصرف همزمان چند ماده و وجود حمایت مناسب در خانه بررسی شود. در بعضی شرایط، مراقبت در محیط درمانی ایمن تر است.
مشکل از جایی شروع می شود که فرد فقط به این فکر می کند که چند روز سخت را تحمل می کنم و تمام می شود. ترک فقط تحمل چند روز درد و بی خوابی نیست.
گاهی علائم جسمی شدید می شوند، گاهی وسوسه مصرف بالا می رود و گاهی فرد برای آرام کردن علائم به سراغ دارویی می رود که خودش می تواند وابستگی جدید ایجاد کند.
ترک در خانه با درمان در خانه فرق دارد
این تفاوت را جدی بگیرید:
ترک خودسرانه در خانه یعنی فرد بدون ارزیابی پزشکی، بدون برنامه مشخص و معمولا بدون شناخت خطرات، مصرف را قطع می کند.
اما درمان در منزل یا درمان سرپایی می تواند بخشی از یک برنامه درمانی باشد که در آن وضعیت فرد ارزیابی شده، علائم تحت نظر قرار می گیرد و در صورت نیاز مداخله پزشکی و روانشناختی انجام می شود.
این دو را نباید یکی دانست.
4 واقعیت ترسناک درباره ترک اعتیاد در خانه
اگر تصمیم گرفته اید اعتیاد را در خانه ترک کنید، بهتر است قبل از شروع، فقط به سختی خماری و چند روز بی قراری فکر نکنید.
واقعیت این است که بعضی اتفاقات در زمان ترک می توانند خیلی جدی تر از چیزی باشند که تصور می کنید. البته قرار نیست شما را بترسانیم یا بگوییم ترک در خانه برای همه خطرناک است؛ اما شناخت این واقعیت ها کمک می کند با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرید، علائم خطر را بشناسید و اگر شرایط از کنترل خارج شد، به موقع کمک بگیرید.
-
واقعیت ترسناک اول؛ بعضی ترک ها فقط خماری نیستند
وقتی اسم ترک اعتیاد می آید، خیلی ها به درد بدن، عرق کردن، بی خوابی، بی قراری و وسوسه فکر می کنند. این علائم واقعا ممکن است اتفاق بیفتند، اما شدت و نوع علائم به ماده مصرفی بستگی دارد.
برای مثال، ترک مواد افیونی می تواند با علائمی مثل درد عضلات، آبریزش بینی، تعریق، بی قراری، تهوع، استفراغ، اسهال و اختلال خواب همراه باشد.
این علائم ممکن است بسیار آزاردهنده باشند، اما الگوی ترک مواد افیونی با ترک الکل یا بعضی داروهای آرام بخش متفاوت است.
در مقابل، ترک ناگهانی الکل در فرد وابسته می تواند خطر تشنج و دلیریوم ترمنس را به همراه داشته باشد. علائم ترک الکل می توانند در چند ساعت اول شروع شوند و در موارد شدید به توهم، گیجی، تشنج و اختلال شدید هوشیاری برسند.
بنابراین نمی شود برای همه مواد یک نسخه پیچید و گفت سه روز سخت است، بعد تمام می شود.
-
واقعیت ترسناک دوم؛ خطر ترک ناگهانی بعضی داروها
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد تصور کند چون یک ماده مخدر سنتی نیست، پس قطع کردنش در خانه خطری ندارد.
بنزودیازپین ها و بعضی داروهای آرام بخش مثال مهمی هستند. قطع ناگهانی این داروها، مخصوصا پس از مصرف طولانی یا دوزهای بالا، می تواند باعث اضطراب شدید، بی خوابی، لرزش، گیجی، توهم و در موارد شدید تشنج شود.
به همین دلیل کاهش این داروها معمولا باید تدریجی و متناسب با شرایط فرد انجام شود.
پس اگر کسی همزمان با مواد، داروهای آرام بخش یا خواب آور مصرف می کند، نباید تصور کند می تواند همه چیز را یکباره قطع کند و در خانه منتظر بماند.
-
واقعیت ترسناک سوم؛ احتمال برگشت به مصرف بعد از ترک
یکی از تلخ ترین قسمت های ترک این است که فرد ممکن است بعد از چند روز یا چند هفته احساس کند همه چیز تمام شده، اما دوباره وسوسه مصرف سراغش بیاید.
اینجا یک اشتباه خطرناک ممکن است اتفاق بیفتد. فرد بعد از یک دوره قطع مصرف، ممکن است دوباره به همان مقدار قبلی ماده مصرف کند، در حالی که تحمل بدنش کاهش پیدا کرده است. این موضوع به ویژه درباره مواد افیونی اهمیت دارد و می تواند خطر مسمومیت و اوردوز را بالا ببرد.
درمان وابستگی به مواد افیونی فقط به قطع مصرف محدود نمی شود و درمان دارویی و حمایت روانی هم می توانند در برنامه درمان قرار بگیرند.
به همین دلیل چند روز مصرف نکردن را نباید با درمان کامل اعتیاد یکی دانست.
-
واقعیت ترسناک چهارم؛ خانواده ممکن است نداند چه زمانی اوضاع جدی شده است
گاهی خانواده تصور می کند فرد فقط خماری دارد و باید تحمل کند. همین تصور می تواند باعث شود مراجعه به پزشک یا اورژانس به تاخیر بیفتد.
اگر فرد در زمان ترک دچار علائمی مانند موارد زیر شود، نباید آن را صرفا به حساب خماری معمولی گذاشت:
- تشنج
- کاهش سطح هوشیاری یا بیهوشی
- گیجی شدید یا ناتوانی در تشخیص زمان و مکان
- توهم شدید
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- استفراغ مکرر و ناتوانی در نگه داشتن مایعات
- علائم شدید کم آبی بدن
- بی قراری یا رفتارهای غیرقابل کنترل
- افکار خودکشی یا آسیب زدن به خود یا دیگران
به ویژه در ترک الکل، بروز تشنج، توهم یا گیجی شدید می تواند نشانه یک وضعیت اورژانسی باشد.
ترک کدام مواد در خانه خطر بیشتری دارد؟
نمی توان فقط بر اساس اسم ماده گفت ترک آن حتما خطرناک یا حتما بی خطر است؛ شدت وابستگی و شرایط خود فرد هم اهمیت زیادی دارد. با این حال، چند گروه نیاز به توجه ویژه دارند.
-
ترک الکل
ترک الکل در فردی که وابستگی جسمی دارد، موضوع ساده ای نیست. علائم می توانند از لرزش، تعریق، تهوع و اضطراب شروع شوند و در موارد شدید به تشنج یا دلیریوم ترمنس برسند. به همین دلیل قطع ناگهانی الکل در فرد وابسته بدون ارزیابی پزشکی می تواند خطرناک باشد.
-
ترک بنزودیازپین ها
بنزودیازپین (Benzodiazepine) یا داروهایی مثل برخی داروهای آرام بخش و خواب آور این گروه، در صورت مصرف طولانی می توانند وابستگی ایجاد کنند. قطع ناگهانی آنها ممکن است باعث علائم شدید و حتی تشنج شود و معمولا نیاز به کاهش تدریجی دارد.
-
مواد افیونی مانند ترک تریاک
تریاک، هروئین، مورفین و سایر مواد افیونی می توانند علائم ترک شدیدی ایجاد کنند. بی قراری، درد عضلات، تعریق، مشکلات گوارشی و بی خوابی از علائم شناخته شده هستند. هرچند الگوی خطر با ترک الکل متفاوت است، شدت علائم می تواند فرد را به سمت مصرف مجدد سوق دهد.
-
مصرف همزمان چند ماده
اگر فرد همزمان چند ماده مصرف می کند، ماجرا پیچیده تر می شود. ترکیب مواد می تواند خطر عوارض و اوردوز را افزایش دهد و پیش بینی واکنش بدن را سخت تر کند.
چه کسانی نباید خودسرانه در خانه ترک کنند؟
این قسمت را جدی تر از بقیه بخوانید. اگر فرد یکی از شرایط زیر را دارد، تصمیم برای ترک در خانه باید حتما با ارزیابی پزشک گرفته شود:
- سابقه تشنج هنگام ترک
- سابقه دلیریوم یا توهم شدید در دوره ترک
- وابستگی شدید به الکل
- مصرف طولانی یا دوز بالای بنزودیازپین ها
- مصرف همزمان چند ماده
- بیماری های جدی جسمی
- اختلال روانی شدید یا افکار خودکشی
- وضعیت جسمی ناپایدار
- ناتوانی خانواده در مراقبت و پیگیری وضعیت فرد
- سابقه چند بار ترک ناموفق همراه با علائم شدید
در چنین شرایطی، مسئله فقط این نیست که فرد اراده کافی برای تحمل خماری دارد یا نه. موضوع اصلی، ایمنی درمان است.
در دستورالعمل های درمانی نیز عواملی مانند سابقه تشنج یا دلیریوم، بیماری های جسمی و روانی و مصرف همزمان مواد دیگر در تعیین سطح مراقبت اهمیت دارند.
نکات مهم در ترک اعتیاد در خانه
اگر بعد از ارزیابی پزشکی مشخص شده باشد که درمان فرد می تواند به صورت سرپایی یا در خانه ادامه پیدا کند، باز هم نباید آن را با تنها ماندن و تحمل کردن اشتباه گرفت.
محیط خانه باید تا حد امکان آرام و امن باشد و یک فرد قابل اعتماد بتواند وضعیت بیمار را پیگیری کند. برنامه درمانی نیز باید مشخص باشد و فرد بداند در صورت شدید شدن علائم با چه پزشکی یا مرکز درمانی تماس بگیرد.
از طرف دیگر، دسترسی به ماده مصرفی و عوامل تحریک کننده مصرف باید تا حد امکان کنترل شود. حمایت خانواده هم بهتر است همراه با آرامش باشد، نه سرزنش و تهدید.
قرار نیست خانواده نقش پزشک را بازی کند. کار خانواده بیشتر این است که تنها نگذارد، علائم هشدار را بشناسد و در زمان مناسب کمک تخصصی بگیرد.
خطر ترک اعتیاد در خانه با قرص های مختلف
اینجا یکی از خطرناک ترین اشتباهات اتفاق می افتد.
گاهی فرد از دوستان، کانال ها یا شبکه های اجتماعی یک لیست دارویی برای ترک دریافت می کند و تصور می کند اگر چند دارو را با هم مصرف کند، خماری از بین می رود.
این کار می تواند خطرناک باشد؛ چون انتخاب دارو به نوع ماده، بیماری های فرد، داروهای همزمان و شدت وابستگی بستگی دارد.
خصوصا مصرف خودسرانه داروهای آرام بخش برای خواباندن فرد یا کنترل علائم ترک می تواند مشکل را پیچیده تر کند. بعضی داروها خودشان وابستگی ایجاد می کنند و ترکیب بعضی مواد با داروهای آرام بخش نیز می تواند خطر عوارض جدی را بالا ببرد.
بنابراین دارویی که برای یک نفر تجویز شده، لزوما برای فرد دیگری مناسب نیست.
آیا ترک اعتیاد در خانه یعنی فقط تحمل خماری؟
نه. این یکی از مهم ترین نکاتی است که باید اصلاح شود.
سم زدایی یا مدیریت علائم ترک فقط یک مرحله از درمان است. اگر علت های مرتبط با مصرف، وسوسه، شرایط روانی، محیط زندگی و احتمال بازگشت به مصرف نادیده گرفته شوند، قطع مصرف به تنهایی لزوما به بهبودی پایدار منجر نمی شود.
در درمان وابستگی به مواد افیونی، سازمان جهانی بهداشت علاوه بر درمان دارویی، بر حمایت های روانی اجتماعی نیز تاکید کرده است.
یعنی هدف فقط این نیست که چند روز بدن ماده دریافت نکند و خماری تریاک را تحمل کند. هدف این است که فرد بتواند بعد از آن هم بدون برگشت به مصرف، زندگی اش را ادامه دهد.
ترک اعتیاد در خانه چه زمانی تبدیل به یک خطر جدی می شود؟
گاهی فرد از چند روز قبل برنامه ترک را شروع کرده و ناگهان وضعیتش تغییر می کند. اینجا نباید منتظر ماند که شاید خودش بهتر شود.
تشنج، بیهوشی، گیجی شدید، توهم، تنگی نفس، درد قفسه سینه، رفتار خطرناک یا افکار خودکشی، علائم هشدار هستند و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.
در ترک الکل، به خصوص باید نسبت به تشنج و دلیریوم ترمنس حساس بود؛ دلیریوم ترمنس یک وضعیت اورژانسی پزشکی محسوب می شود.
در چنین شرایطی، ادامه دادن درمان خانگی به امید اینکه چند ساعت دیگر بهتر می شود تصمیم مناسبی نیست.
آیا ترک اعتیاد در خانه امکان پذیر است؟
بله، اما باید بین محل زندگی بیمار و نوع درمان تفاوت قائل شویم.
ممکن است فرد در طول درمان شب را در خانه بگذراند و به شکل سرپایی تحت نظر پزشک باشد. این با خوددرمانی فرق دارد.
در درمان سرپایی، انتخاب بیمار و برنامه درمانی بر اساس شرایط او انجام می شود و در صورت نیاز امکان تغییر سطح مراقبت وجود دارد.
بنابراین سوال اصلی همیشه این نیست که خانه بهتر است یا مرکز ترک؟
سوال مهم تر این است:
آیا این فرد با این نوع ماده، این میزان وابستگی و این شرایط جسمی و روانی، می تواند با ایمنی کافی در خانه درمان شود یا به مراقبت بیشتری نیاز دارد؟
این تصمیم بهتر است بر اساس ارزیابی واقعی فرد گرفته شود، نه تجربه دوست، فامیل یا کسی که قبلا با شرایط متفاوتی ترک کرده است.
بزرگ ترین اشتباه در ترک اعتیاد در خانه
به نظر می رسد یکی از بزرگ ترین اشتباهات این است که فرد ترک را فقط یک مبارزه چند روزه با خماری بداند.
ممکن است فرد چند روز مصرف نکند و از نظر جسمی حالش بهتر شود، اما اگر بعد از آن دوباره وارد همان محیط، همان ارتباط ها، همان فشارهای روانی و همان الگوی قبلی زندگی شود، احتمال وسوسه و بازگشت به مصرف همچنان وجود دارد.
ترک واقعی فقط کنار گذاشتن ماده نیست. فرد باید کم کم یاد بگیرد با وسوسه، استرس، بی خوابی، مشکلات خانوادگی و موقعیت هایی که قبلا او را به سمت مصرف می بردند، به شکل دیگری برخورد کند.
همین جاست که درمان اعتیاد از «قطع مصرف» جدا می شود و به سمت «بهبودی» می رود.
سخن پایانی
ترک اعتیاد در خانه همیشه به معنی یک تصمیم خطرناک نیست، اما ترک خودسرانه می تواند خطرناک باشد. نوع ماده، شدت وابستگی، مدت مصرف، بیماری های همراه، مصرف همزمان چند ماده و سابقه ترک های قبلی همگی در تعیین ایمنی درمان نقش دارند.
مخصوصا ترک ناگهانی الکل و بعضی داروهای آرام بخش می تواند با عوارض جدی همراه باشد و نباید بدون ارزیابی پزشکی انجام شود.
اگر تصمیم به ترک گرفته اید، مهم ترین نکته این نیست که حتما در خانه بمانید یا حتما در مرکز بستری شوید. مهم این است که مسیر درمان متناسب با شرایط خودتان انتخاب شود و در صورت بروز علائم خطر، مراجعه پزشکی را عقب نیندازید.
ترک قرار نیست یک مسابقه برای تحمل بیشتر درد باشد؛ قرار است شروع مسیری باشد که بتوانید بعد از قطع مصرف هم در آن بمانید.
من سنا مخلصی یک معتاد، هم درد و پزشک با نظام پزشکی 199118 محقق و نویسنده در زمینه اعتیاد دارای مدرک ترک مواد افیونی و شبه افیونی، الکل و ماریجوانا از دانشگاه علوم پزشکی تبریز و هیپنوتراپیست از انجمن هیپنوتیسم آسیا با بیش از 700 هزار دنبال کننده در فضای مجازی و بنیان گذار متد بازی ها مغز در جهت دور زدن اراده برای ترک راحت تر اعتیاد و کمک به بیش از 10000 فرد جهت رهایی از دام اعتیاد
دیدگاهتان را بنویسید